شماره سیوچهارم | گزارش دکتر حسابی درباره تثبیت ساعت رسمی کشور
در سیوچهارمین شماره، یکی از اسناد مربوط به تاریخ علم، فناوری و مدیریت اداری در ایران مورد بررسی قرار گرفته است؛ گزارشی از دکتر سیدمحمود حسابی و همکارش، مسیو بروسیه، به هیئت وزیران درباره تثبیت ساعت رسمی کشور که به مناسبت ۳ اسفند، زادروز دکتر حسابی، برای معرفی انتخاب شده است.
به گزارش روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، رویداد «در قاب یک سند» با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم و گاه مغفولمانده در گنجینه آرشیوی سازمان طراحی شده است و در هر نوبت به یکی از اسناد تاریخی، فرهنگی، اداری یا اجتماعی موجود در آرشیو ملی میپردازد.
سیوچهارمین شماره این مجموعه به مناسبت ۳ اسفند، زادروز دکتر سیدمحمود حسابی، به معرفی سندی با عنوان «گزارش دکتر حسابی و همکارش مسیو بروسیه به هیئت وزیران راجع به تثبیت ساعت» اختصاص دارد. تاریخ تحریر این سند، اول دیماه ۱۳۰۷ شمسی است.
دکتر سیدمحمود حسابی (۱۲۸۱–۱۳۷۱ش.)، از پیشگامان علم نوین در ایران، از جمله دانشآموختگان برجسته مراکز علمی اروپا بود که افزون بر فعالیتهای دانشگاهی و پژوهشی، در دورهای از تاریخ معاصر ایران، نقش فعالی در مدیریت علمی و برخی تصمیمسازیهای دولتی ایفا کرد.
در این گزارش از مسیو «موریس بروسیه» نام برده شده است. وی همکار فنی پروفسور حسابی در تهیه آن، تبعه دولت فرانسه و سرمهندس تلگراف بیسیم در ایران بوده است.
در متن سند تصریح شده است که دکتر حسابی و مسیو بورسیه از سوی وزرای «معارف» و «پست و تلگراف» مأمور شدند تا در خصوص تثبیت ساعت رسمی کشور، مطالعات لازم را انجام داده و نتایج و پیشنهادهای خود را ارائه کنند. آنان با توجه و دقت نظر در نتایج کنفرانس بینالمللی ساعت (۱۹۱۱ م.) و با اتکا به محاسبات جغرافیایی و نجومی، به چالشهای ناشی از گستردگی طول جغرافیایی ایران در تعیین یک ساعت واحد ملی پرداختهاند.
دکتر حسابی و همکارش با تبیین پیامدهای اجرایی اختلاف ساعت در گستره جغرافیایی ایران، پیشنهاد میکنند که ساعت رسمی سراسر کشور بر مبنای ساعت تهران تنظیم شود؛ پیشنهادی که هدف آن ایجاد انسجام زمانی، تسهیل ارتباطات اداری و هماهنگی سراسری بوده است.
از دیگر وجوه برجسته این سند، توجه به ابزارهای نوین ارتباطی در اجرای تصمیمات علمی است. پیشنهاد استفاده از دستگاههای «رادیوتلگرافی» برای تنظیم منظم ساعت و انتقال آن به شبکه تلگرافی کشور، نشاندهنده درک عمیق از نقش فناوری در کارآمدسازی مدیریت دولتی و استانداردسازی امور عمومی است.
این گزارش، بازتابی روشن از پیوند میان علم و فناوری با ساختار حکمرانی نوین است و نقش و جایگاه نخبگان علمی را در فرایند نوسازی کشور بهگونهای برجسته و مستند نمایان میسازد؛ بهگونهای که دانش تخصصی و محاسبات علمی، نه فقط در عرصه نظری، بلکه در مقام ابزار سیاستگذاری و تصمیمسازی کلان ملی ایفای نقش میکند.
این سند با شماره ثبت ۶۷۲۲۷-۳۱۰ در آرشیو ملی ایران نگهداری میشود.
